سيريل لويد الگود ( مترجم : محسن جاويدان )
93
طب در دوره صفويه ( فارسى )
گرديد . بدخواهان حتى شايع كردند كه او شاه متوفى را به تحريك پسرش جهانگير ، كه ابو الفضل خان را نيز به قتل رسانده و خود را مستقل اعلام كرده بود ، مسموم كرده است . به اين ترتيب حكيم على به قتل ابو الفضل خان نيز متهم شد ، اما به طور حتم هر دو اتهام مزبور بىماخذ مىباشند . حكيم على گيلانى در سال 1018 وفات يافت . در محضر اين دانشمند عده كثيرى تحصيل مىكردند كه معروفترين ايشان حكيم صدرا پسر فخر الدين شيرازى بود . فخر الدين در زمان سلطنت شاه طهماسب در شيراز طبابت مىكرد و پسرش حكيم صدرا در ايام جوانى در آن شهر نزد محمد باقر پسر عماد الدين به تحصيل پرداخت و دنبالهء تحصيلات خود را در هند در نزد حكيم على گيلانى ادامه داد و پس از آنكه به مقام طبابت رسيد جهانگير شاه او را پزشك مخصوص خود ساخت و به وى لقب مسيح الزمان داد . حكيم على دو كتاب نوشته است كه هر دو از شهرت فراوان برخوردار مىباشند . اولى كه شهرت بيشترى دارد شراح قانون نام دارد و به زبان عربى است اين كتاب خيلى زود رواج پيدا كرد زيرا من مطالب زيادى از آن را در زاد المسافرين و قربادين قاطع ديدهام و ما مىدانيم كه قربادين قاطع در سال 1051 يعنى فقط 9 سال پس از تاليف شراح قانون نوشته شده است . كتاب دوم مجربات على نام دارد و در آن از ساختن مرهمى نام برده شده است كه مولف پس از سقوط اكبر شاه از فيل براى تسكين درد و بر طرف ساختن كوفتگىهاى او درست كرده است . اين مرهم هنوز هم در هند رواج دارد و مورد استفاده قرار مىگيرد . امير فتح إله شيرازى را نبايد با پزشك ديگرى به همين نام كه در همان ايام از ناحيهء گيلان به هند مهاجرت كرد اشتباه كرد اين شخص كتابى به نام شرح قانون ابن سينا نوشته است كه به زبان فارسى است و اخيرا در لوكنوء « 9 » به چاپ رسيده است . امير فتح إله گيلانى پس از مرگ اكبر شاه و به سلطنت رسيدن همايون شاه از هند به ايران بازگشت و به عللى دست به خودكشى زد اما نوهء او فتح إله شاه در هند باقى ماند و پزشك دربار شاه جهان شد . پس از مهاجرت امير فتح إله گيلانى به هند ، دخترش كه در گيلان باقى مانده بود با حكيم ابو القاسم شيرازى ازدواج كرد و صاحب دو پسر شد كه يكى را فتح إله و ديگرى را محمد صالح ناميد . اين دو برادر هر دو پزشك بودند و هر دو كنيه شيرازى را كه نشان دهنده موطن پدرشان بود به جاى كنيه گيلانى كه نشاندهنده سوطن پدربزرگشان بود برگزيدند . حكيم فتح إله شيرازى به خدمت امامقلى ميرزا برادر شاه اسمعيل دوم درآمد . مىدانيم كه يكى از اقدامات شاه اسمعيل دوم پس از رسيدن به مقام سلطنت قتل عام تمام كسانى بود كه احتمال مىرفت رقيب او در سلطنت باشند و يكى از كسانى كه شاه خيلى از او وحشت
--> ( 9 ) - Lucknow